Denkvoer
Gekantelde en gedeelde perspectieven; kruisbestuiving op Act Your Age

 

Door Merel Heering

In de dansworkshop voor ouderen met Parkinson tijdens het Act Your Age festival zien we iets wonderlijks gebeuren. In de les bewegen de deelnemers als echte dansers, op hun stoel en door de ruimte. Maar na afloop gaat het bewegen moeilijk: het wandelen naar de deur, het aantrekken van de jas. Een duidelijk contrast.

Na afloop van de workshop praten de deelnemers met Antoinette de Bont, wetenschapper en werkzaam bij het instituut Beleid & Management Gezondheidszorg van de Universiteit Rotterdam. Een van de deelnemers vraagt haar: ‘Kun jij geen studie opzetten om te bewijzen dat we wel  kunnen dansen, maar niet kunnen lopen?’ De Bont is verbaasd. ‘Maar dat zien we toch? Waarom zou ik dan in bloed moeten gaan vastleggen dat dat zo is?’

Een waar woord, realiseer ik me. Het is gek dat we zijn gestopt onze fysieke waarnemingen en ervaringen als waar te beschouwen. Iedereen die wel eens heel bewust zijn lichaam heeft durven ervaren, in sport, seks, dans of meditatie, hoef ik immers niet uit te leggen dat dit soms heel intens is. Als je in je huid zakt en je lijf van binnenuit verkent kom je soms dingen tegen die heerlijk zijn, soms dingen die je liever niet onder ogen wilt zien. Maar dat je leert en dat je weet, dat is zeker.

Choreografe Andrea Leine, die tijdens het Act Your Age festival een workshop gaf voor dansers én amateurs, propageert eveneens de kennis van het lichaam. Op het moment dat zij zelf geconfronteerd wordt met een jarenlang revalidatieproces als gevolg van een virusinfectie die haar zenuwstelsel aantastte, blijkt hoe relevant haar kennis over haar lichaam is. Leine zocht de dialoog op met haar artsen over haar behandeling en liet medisch specialisten de complexe werkelijkheid van patiënten zoals zijzelf ervaren. ‘Wanneer je lichaam niet meer autonoom en automatisch beweegt, leer je je lichaam opnieuw kennen.’

Leine geniet van het feit dat ze inmiddels vrijwel alles weer kan en geeft haar plezier in bewegen graag door. In haar workshop laat ze mensen ervaren wat het betekent om in je lichaam te zijn, maar wil ze ook laten zien waar beweging als communicatiemiddel allemaal voor kan staan. ‘Wat ik indrukwekkend vond in de workshop die ik gaf was dat mensen die elkaar niet kennen en niet dagelijks bewegen, toch zo vrij kunnen zijn in beweging, in het ontdekken van bewegingen’. Leine’s interesse in de persoonlijke verschillen van lichamen en de individuele zeggenschap van deze lichamen is groot. Het feit dat zij in haar workshop met een diversiteit aan lichamen mocht werken maakte het Act Your Age festival voor haar des te interessanter: dansers in opleiding en mensen die nog nooit hadden bewogen deelden de vloer met elkaar en stuwden elkaar tot grote hoogten.

Het is precies die uitwisseling, die kruisbestuiving tussen al die verschillende lijven die Act Your Age kenmerkt. Het is in dansland niet vanzelfsprekend dat profs en amateurs de vloer met elkaar delen en dus gebeurt het in Act Your Age wel. Niet alleen omdat het leuk is, maar ook omdat het een aantal belangrijke zaken agendeert. Zo is de acceptatie van andersoortige lichamen in de dans nog altijd geen gemeengoed. Bovendien is er in de maatschappij over uiterlijk ook altijd nog veel te doen. Huidskleur en gewicht zijn maar twee voorbeelden van uiterlijke kenmerken waarop we allemaal beoordeeld worden. Onze lijfelijkheid en onze kwetsbaarheid, ze liggen dicht bij elkaar.

Hoezeer deze twee zaken elkaar raken wordt misschien nog wel het beste zichtbaar in het oudere lichaam, dat in het festival centraal staat. Dat ouder worden en het hebben van een ouder lichaam in onze maatschappij omstreden is weet iedereen. Dit geldt voor vrouwen misschien nog wel sterker dan voor mannen. Hedy d’Ancona, oud-minister voor Welzijn, Volksgezondheid & Cultuur, feministe én voorvechter van de emancipatie van verschillende kwetsbare groepen in de samenleving, refereert in dit kader aan een lezing van Ros Jennings, een van haar hoogtepunten van het festival. Jennings hield tijdens het festival een betoog over het verschil tussen mannelijke en vrouwelijke popsterren, waaruit kort gezegd bleek dat mannen tot op hoge leeftijd door kunnen gaan, terwijl de carrières van de vrouwen sterk leeftijdsgebonden zijn. En als ze al doorgaan moeten ze eruit zien als een jonge meid, zo stelt d’Ancona lichtelijk verontwaardigd.

De Bont komt met een ander interessant gegeven met betrekking tot ons denken over ouder worden en oudere lichamen. Ze geeft aan dat uit onderzoek blijkt dat veel jonge artsen oude mensen vies vinden. ‘Zij zouden zich het liefst van oudere patiënten distantiëren, terwijl zij juist ook in de ziekenhuizen voor een groot deel met oudere patiënten in aanraking komen’. Ik schrik van haar uitspraak, maar moet helaas toegeven dat ik me er ook in herken. In de twee jaar dat ik zelf in de ouderenzorg werkte heb ik mijzelf ook wel eens betrapt op dergelijke gevoelens. Het is soms moeilijk de lijfelijkheid van een oudere te onderkennen, om haar met open vizier tegemoet te treden.

Waar Act Your Age aan de ene kant bijdraagt aan (fysiek) bewustzijn op dit vlak, kantelt zij deze beelden echter even goed. En dat is prettig. ‘Wat me het meeste greep in de voorstellingen die ik gezien heb was de schoonheid van de oudere lichamen, zo zegt ook d’Ancona. ‘In Please be gentle van Alexis Vassiliou, werd je van dichtbij met de lijven geconfronteerd. Zo’n fysiek duet met een oudere man, dat had ik niet verwacht, dat dat nog kon. Het was prachtig, omdat je er bovenop zat, omdat je zijn huid van dichtbij kon bekijken.

 

Als ik terugkijk op het festival vind ik dat misschien nog wel het mooist, dat die twee zaken, confrontatie en genieten, in Act Your Age zo dicht bij elkaar lagen. Het leidde bovendien tot een levendige dialoog tussen het publiek. Een opvallend zachte en intieme dialoog, waarin veel werd uitgewisseld in plaats van geoordeeld. De vraag waarom deze dialoog juist hier en op zo’n vruchtbare wijze kon ontstaan, wordt door De Bont beantwoord. ‘Dat komt omdat we allemaal continu van rol mochten verwisselen’, zegt ze. En ze heeft gelijk. Act Your Age trok dansers, dansmakers, wetenschappers en kunstliefhebbers aan en bood hen voorstellingen, lezingen, workshops. De wetenschapper werd uitgenodigd zich als toeschouwer op te stellen, de toeschouwer werd op zijn beurt danser, de danser werd ervaringsdeskundige. En gedurende het festival bleven de rollen rouleren.

 

Act Your Age nodigde uit tot verbinden. Zij bracht jong en oud, wetenschapper en danser, publiek en prof bij elkaar. En daar zit haar kracht richting de toekomst. Act Your Age propageert bovendien een liefdevolle benadering van onze medemens, onderstreept ons mens-zijn, laat ons elkaar precies daar ontmoeten waar we allemaal gelijk zijn. In onze kwetsbaarheid, in ons lichaam. Dat is de sleutel. Het programma vraagt ons te zien waar we nooit naar kijken, wat haast ongemerkt aan ons voorbij gaat. De ander, de oudere, de tijd, leeftijd, dans. Dat creëert een festijn, een festiviteit, een soort oerfestival, waar niemand is uitgesloten van deelname.

Merel Heering (1986, Nederland) is freelance dansdramaturg, tekstschrijver en moderator. Ze werkte ook twee jaar in een verzorgingstehuis. Als een van de dramaturgen betrokken bij Act Your Age interviewde ze drie deelnemers aan het Act Your Age festival. Hun reacties vormen de basis voor een beschouwing op het festival.